Orędzie o stanie Unii Europejskiej 2026 – podsumowanie

16 września Przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen wygłosiła coroczne Orędzie o stanie Unii, znane od angielskiego akronimu jako #SOTEU (State of the European Union).

O czym mówiła Przewodnicząca KE?

Już na wstępie Przewodnicząca KE określiła miniony rok jako okres wyjątkowych wyzwań, ale także sukcesów UE. Mimo pozornej sprzeczności – zdaniem von der Leyen – stwierdzenia te oddają aktualna rzeczywistość w jakiej żyjemy: epokę zarówno wielkich wyzwań, jak i możliwości.

Kolejno, przewodnicząca KE wskazała działania UE związane z odejściem o zależności od paliw kopalnych z Rosji, nowe umowy handlowe i pozycję UE w handlu światowym, wsparcie dla nowej polityki przemysłowej i zmianę podejścia UE do obronności. Miniony okres to także solidarne wsparcie dla Ukrainy, Grenlandii w obliczu gróźb USA.

I wreszcie stwierdzenie Przewodniczącej von der Leyen o tym, że w niepewnym świecie, w którym erozji ulega ład światowy oparty na zasadach „Europa zdecydowała się podążać własną drogą. I teraz powstaje silniejsza, bardziej niezależna Europa”.

Celem UE ma być budowa Europy niezależnej i zdolnej do działania, tak, aby „w tym świecie los Europy musi bowiem pozostać w rękach Europejczyków”.

Wśród zagrożeń, przed którymi stoi Europa, Przewodnicząca KE wskazała ultranacjonalistów, przeciwników Europy, rosyjską ingerencję, czy dezinformację – jako działania mające na celu zniszczenie europejskiej jedności.

Wśród aktualnych wyzwań i planowanych odpowiedzi na nie, Przewodnicząca KE wskazała:

• Konieczność pobudzenia europejskiego rynku i przemysłu, w tym poprzez zakończenie budowy jednolitego rynku, uproszczenia administracyjne oraz uruchomienie zarówno publicznych, jak i prywatnych środków na inwestycje.
• Konieczność podwojenia wykorzystania odnawialnych źródeł energii wytwarzanej w UE i elektryfikacji UE, aby znacznie obniżyć koszty importu paliw kopalnych. Do tego niezbędne są rozwiązania dotyczących sieci elektroenergetycznych w UE.
• Konieczność uregulowania relacji handlowych z Chinami, aby zimniejszych gigantyczną nierównowagę i deficyt handlowy UE, w rezultacie grożący deindustrializacji Europy.
• Konieczność działań na rzecz dalszej dywersyfikacji źródeł surowców krytycznych (zależność od Chin). Dlatego też Przewodnicząca von der Leyen zaproponowała utworzenie Europejskiej Korporacji ds. Surowców Krytycznych, które pomogą gromadzić zasoby niezbędne do samochodów elektrycznych, czipów i baterii, aż po czyste technologie i obronność.
• Konieczność wprowadzenia nowych zasobów własnych budżetu UE.
• Rozwijanie wsparcia kapitałowego – poprzez nowy pakiet bankowy na rzecz wspierania przedsiębiorstw start-up, a także utworzenie Europejskiego Funduszu na rzecz Przedsiębiorstw Scale-up.
• Konieczność dlaszego ograniczania biurokracji w UE. Przewodnicząca Komisji proponuje także, aby państwa UE uzgodniły nowy „pakt przeciwko nadmiernemu wdrażaniu” — praktyce polegającej na dodawaniu wymogów krajowych podczas wdrażania przepisów UE.

Jako punkty zwrotne naszych czasów, które stanowią szczególne wyzwanie, Przewodnicząca KE wskazała: zmianę klimatu i sztuczną inteligencję.

Klimat

Podając szereg najnowszych przykładów stwierdziła: „Bez wątpienia jednak: Europa może, musi i będzie nadal realizować cele klimatyczne”. Istotne jest jednak, że chodzi nie tylko o łagodzenie zmiany klimatu czy tylko o przystosowanie się do niej. Przewodnicząca zadeklarowała, że KE przedstawi wkrótce nowe propozycje dotyczące budowania odporności UE na zmiany klimatu. Zawierać mają ocenę podatności, ocenę ryzyka i strategię społeczną zarządzeniem ryzyka i budowy technologii służących przystowaniu do zmian klimatu (np. uprawy odporne na suszę, zapobieganie powodziom, efektywne energetycznie chłodzenie, które to dziedziny są wschodzącymi rynkami, a Europa już jest liderem).  Przewodnicząca von der Leyen zapowiedziała także ustanowienie sojusz na rzecz ubezpieczenia od ryzyka klimatycznego, aby wypełnić lukę pomiędzy ubezpieczeniami prywatnymi, a wsparciem finansowanym z budżetów krajów członkowskich.

Zapowiedziano także Europejski plan działania na wypadek fali upałów (lepsze systemy wczesnego ostrzegania i większa gotowość w dziedzinie zdrowia, przystowowanie miast do zmiany klimatu i zapewnienie lepszego chłodzenia i wspieranie osób najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu.

W zakresie bezpieczeństwa wodnego i żywnościowego zapowiedziano nową europejską inicjatywę na rzecz wody (dla przemysłu i dla bezpieczeństwa żywnościowego).

W związku z pożarami w UE pojawią się propozycje między innymi przyszłej europejskiej floty gaśniczej i lepsze koordynacji współpracy w zakresie walki z żywiołami.

Sztuczna inteligencja

Jak stwierdziła Przewodnicząca KE, sztuczna inteligencja „Szybko staje się ona podstawą naszej gospodarki i naszego bezpieczeństwa. Stanowisko Europy jest jasne. Chcemy jak najlepiej wykorzystać sztuczną inteligencję z pożytkiem dla naszego społeczeństwa, dla naszej jakości życia i wydajności”

Przewodnicząca wskazała jednak kolejne zagrożenia związane z modelami samodoskonalącymi się. Kluczowym narzędziem wprowadzania zabezpieczeń w UE jest oczywiście akt w sprawie sztucznej inteligencji. Dzięki niemu Europa jest w stanie kształtować globalne wysiłki na rzecz rozwiązania tego problemu. Jednocześnie w przemówieniu zapowiedziano intensyfikację działań z partnerami o zbieżnych poglądach, takimi jak Kanada, Zjednoczone Królestwo i inni. UE będzie współpracować w zakresie oceny modeli, ich weryfikacji, wczesnego ostrzegania, bezpieczeństwa sztucznej inteligencji i wielu innych aspektów.

UE winna „Ograniczając ryzyko związane ze sztuczną inteligencją, możemy zmaksymalizować płynące z niej korzyści.” Niekoniecznie jednak za pomocą tworzenia nowych technologii ale tworzyć wartość dodaną z wykorzystaniem SI dla gospodarki, szpitali, rolnictwa precyzyjnego, sieci energetycznych, pojazdów autonomicznych, czy wreszcie obronności.  Do obronności. W tym kontekście na listopad 2026 Przewodnicząca zapowiedziała przełomowe unijne inicjatywy w tych sektorach.

W dalszej części przemówienia, Przewodnicząca von der Leyen odniosła się do:

• Zagrożeń ze strony SI dla rynku pracy, zwłaszcza dla ludzi młodych. Rozwiązywaniu tego problemu służyć ma zapowiadany jeszcze na rok 2026  Akt w sprawie wysokiej jakości miejsc pracy.
• Europejskiego filaru praw socjalnych, a także wyzwań związanych z dostępem do mieszkań i opieki, a także innych problemów wynikających ze zmian demograficznych w Europie.
• Dywersyfikacji stosunków handlowych UE w niepewnej rzeczywistości światowej (w tym podpisanych w tym roku umów umowy o wolnym handlu z Indiami, Mercosurem, Meksykiem, Australią i Indonezją). Jak powiedziała Przewodnicząca KE, UE ma umowy handlowe z ponad 80 krajami.
• Partnerstwach UE jako strategicznym wyborze UE, odpowiedzi na załamanie międzynarodowego systemu opartego na zasadach. W tym miejscu Przewodnicząca przywitała przybyłego na posiedzenie premiera Kanady Marka Carneya, podkreślając wagę wymiany towarowej między UE i Kandą w ramach CETA. Wspólnymi priorytetami UE i Kanady są kwestie: sztucznej inteligencji, zmiany klimatu, Arktyki czy też geopolityki, Ukrainy, obronności, surowców i łańcuchów dostaw. Zapowiedziano sojusz UE-Kanada na rzecz przyszłości, aby stworzyć wspólny obszar dobrobytu i bezpieczeństwa gospodarczego (sojusz technologiczny, zintegrowana baza przemysłowa sektora obronnego, wspólny projekt w dziedzinie Arktyki, energetyki, minerałów krytycznych i baterii; sztucznej inteligencji, technologii kwantowych, cyberbezpieczeństwa i bezpieczeństwa gospodarczego. Przewodnicząca zapowiedziała także wspólne prace, „aby Kanada mogła się stać pierwszym członkiem stowarzyszonym UE”.
• Działań na rzecz pokoju i obronności. „Nie powinniśmy mieć złudzeń co do tego, czego jesteśmy świadkami: zagrożenia hybrydowe, przed którymi stoi Europa, są w coraz mniejszym stopniu hybrydowe i coraz rzadziej pozostają wyłącznie groźbą. Cyberataki i sabotaże, podpalenia i wtargnięcia dronów. Liczba tych zdarzeń rośnie z dnia na dzień. Wraz ze wzrostem poziomu zagrożenia musi więc wzrastać gotowość Europy.”
  Przewodnicząca KE zapowiedziała w tym kontekście nową europejską strategię bezpieczeństwa. A także nowy europejski mechanizm przypominający i wspomagający Artykuł 4 Traktatu NATO, – czyli protokół bezpieczeństwa w sytuacjach kryzysowych. „Po jego uruchomieniu przez jedno państwo członkowskie zwoływane byłoby spotkanie przedstawicieli wszystkich państw członkowskich. Aby skoordynować ogólnoeuropejską odpowiedź. Aby powstrzymać dalszą eskalację. I ograniczyć skutki.”
  Zapowiedziano także przedstawienie projektu utworzenia Europejskiej Rady Bezpieczeństwa.
• Wspólnych, europejskich systemów obronnych. Przewodnicząca zapowiedziała nowy Europejski Instrument na rzecz Strategicznych Czynników Wspomagających – w pełni skoordynowany z NATO. „Ponieważ tylko silna i wiarygodna europejska postawa obronna zagwarantuje nasze bezpieczeństwo. I żeby nie było żadnych wątpliwości: Europa będzie bronić każdego metra kwadratowego swojego terytorium”.
• Wspólnych zamówień obronnych i interoperacyjności sił obrony powietrznej, przeciwrakietowej, strategiczne transportu wojskowego, tankowania w powietrzu, ochrony cyberprzestrzeni i wykorzystania przestrzeni kosmicznej.
• Współpracy wojskowej i wsparcia dla Ukrainy oraz wykorzystania ukraińskich doświadczeń w zakresie systemów obronnych.
• Sytuacji w strefie Gazy i przemocy izraelskich osadników. Europa, popierając prawo Izraela do samoobrony, wskazuje jednak, że „naród palestyński ma takie samo prawo do bezpiecznego i godnego życia”. Dlatego też UE opowiadana się za rozwiązaniem dwupaństwowym.
• Presji migracyjnej i wydarzeń w Ceucie. Deklarując wsparcie dla Hiszpanii, Przewodnicząca KE podkreśliła także, że „Jedynym rozwiązaniem jest rozwiązanie europejskie. Czyli pakt o migracji i azylu. Po latach pracy mamy wreszcie wspólne ramy europejskie. Ramy, które na wszystkich nakładają odpowiedzialność – i które od wszystkich wymagają solidarności. Teraz należy je w pełni wdrożyć.”
  Przewodnicząca podkreśliła, że UE będzie „przestrzegać wartości i praw podstawowych. Nigdy jednak nie pójdziemy na ustępstwa w kwestii ochrony naszych granic. O tym, kto przyjeżdża do Unii i w jakich okolicznościach, decydujemy my – Europejczycy. A nie przemytnicy i handlarze ludźmi.” W tym kontekście zapowiedziano wzmocnienie Fronteksu, wczesne wykrywanie zagrożeń oraz zwalczanie pierwotnych przyczyn nielegalnej migracji. Jednym w działań w tym zakresie ma być nowa śródziemnomorska inicjatywa na rzecz umiejętności i zatrudnienia młodzieży, aby ograniczyć nielegalną migrację i stworzyć potencjalnym nielegalnym migrantom warunki do zatrudnienia i godnego życia w ich krajach.
• Dezinformacji i wojny kognitywnej. U. von der Leyen podkreśliła zeszłoroczną inicjatywę utworzenia Europejskiego Ośrodka Działań na rzecz Odporności Demokracji. Podkreśliła też, że zagrożenia dla demokracji europejskiej pochodzą nie tylko z zewnątrz. Wskazała także na przyjęte przez PE przepisy uzależniające finansowanie od poszanowania zasad praworządności. Przewodnicząca jasno pokreśliła – w odniesieniu do nowego wieloletniego budżetu UE – że „poszanowanie praworządności i praw podstawowych jest koniecznym warunkiem unijnego finansowania. Musi to być przewodnim i centralnym elementem budżetu. Teraz i w przyszłości.”
• Zawłaszczenia dzieci przez media elektroniczne i negatywnych skutków spędzania godzin przed ekranami. Na 17 września 2026 Przewodnicząca KE zapowiedziała przestawienie przez Komisję wniosku legislacyjnego dotyczące unijnego aktu w sprawie ochrony dzieci. Jego główne założenia to brak dostępu do mediów społecznościowych dla dzieci poniżej 13 roku życia. Brak prywatnych kont dla dzieci, które nie skończyły 15 lat. W zamian zaproponowane zostaną minikonta dla dzieci w wieku od 13 do 15 lat, zakładane i nadzorowane przez rodziców, z ograniczoną liczbą funkcji i z ograniczeniami czasowymi. A w przypadku grupy wiekowej 15–18 lat – bezpieczne projektowanie ma być obowiązkiem platform. Ponadto, gigaplatformy internetowe będą musiały udowodnić, że są bezpieczne. Ursula von der Leyen powiedziała w tym konteście: „Nie chodzi bowiem o to, że małoletni mają dostęp do mediów społecznościowych. Chodzi o to, kiedy i w jaki sposób pozwalamy mediom społecznościowym na dostęp do małoletnich”.
• Aktualności idei europejskiej, czego dowodzi zaangażowanie krajów kandydujących do Unii. W tym kontekście Przewodnicząca KE zapowiedziała plany działania dla najbardziej zaawansowanych kandydatów. Proces ten jedna ma nadal opierać się na kryteriach merytorycznych, ponieważ „poszanowanie naszych wartości nie podlega negocjacjom”.
• Nowego Kongresu Europejskiego, który zainaugurowany zostanie w 70. rocznicę podpisania Traktatu Rzymskiego. Celem ma być odzyskanie zdolności myślenia o Europie, aby idea europejska rozwijała się dalej.

Całość Orędzia dostępna tutaj.

Podsumowanie wystąpień grup politycznych: tutaj.

Nagrania Orędzia i debaty w PE: tutaj.

Foto: © Unia Europejska 2026