Wiele języków, jedna Unia. O wielojęzyczności w UE

W przeddzień Europejskiego Dnia Języków 2026 chcemy przybliżyć czytelnikom pojęcie wielojęzyczności, politykę językową Unii Europejskiej i to, jak Unia wspiera uczenie się języków obcych i ojczystych.

Co oczywiste, Unię Europejską składającą się z 27 krajów członkowskich, charakteryzuje znaczne zróżnicowanie językowe i kulturowe, a języki narodów UE (w tym także wiele języków lokalnych i dialektów) stanowią także część jej dziedzictwa kulturowego. W UE spotkamy języki z różnych rodzin i grup językowych: słowiańskie, germańskie, celtyckie, a nawet nieindoeuropejskie języki, takie jak baskijski, języki ugrofińskie (fiński, estoński i węgierski), czy spokrewniony z arabskim język maltański.

Bogactwo językowe UE jest więc niezaprzeczalne i – wbrew niektórym opiniom – UE nie dąży do ograniczenia lokalnych kultur, języków i tradycji. Wręcz przeciwnie, oprócz nauki języków obcych, UE wspiera pielęgnowanie języków narodowych, regionalnych i lokalnych a także związanych z nimi kultur i tradycji.

Umiejętności językowe są także istotnym elementem rozwoju europejskiego obszaru edukacji. Są też niezbędnym czynnikiem mobilności zawodowej, współpracy gospodarczej i wzajemnego zrozumienia ponad granicami w zjednoczonej Europie.

Polityka wielojęzyczności zachęca do nauki języków i promuje różnorodność językową. Chociaż polityka ta należy do kompetencji krajów członkowskich, UE wspiera współpracę, dzielenie się najlepszymi praktykami i osiąganie wspólnych celów.

Polityka językowa UE ma na celu:

• Wspieranie biegłej znajomość języka szkolnego (w większości przypadków ojczystego), promowanie nauki języków obcych, zachęcanie do płynnego posługiwania się dwoma dodatkowymi językami poza językiem ojczystym („język ojczysty plus 2 języki obce”);
• podnoszenie świadomości na temat różnorodności językowej Europy;
• wspieranie gospodarki wielojęzycznej;
• udostępnienie obywatelom prawodawstwa, procedur i informacji UE we wszystkich językach urzędowych.

Wielojęzyczność, czyli posługiwanie się wieloma językami, jest ważnym aspektem demokracji europejskiej.

W Parlamencie Europejskim wszystkie 24 języki urzędowe Unii są równie ważne. Posłowie i posłanki mają prawo do czytania i sporządzania dokumentów parlamentarnych w wybranym przez siebie języku urzędowym. Mają również prawo wypowiadać się i słuchać wypowiedzi w swoim języku podczas posiedzeń i debat parlamentarnych. Także obywatele mogą kontaktować się z Parlamentem Europejskim w wybranym przez siebie języku urzędowym. Wielojęzyczność Parlamentu Europejskiego umożliwia im także śledzenie posiedzeń parlamentarnych – zarówno osobiście, jak i online – w różnych językach.

Wielojęzyczność jest zapisana m.in. w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej: obywatele UE mają prawo kontaktować się z instytucjami UE w dowolnym spośród 24 języków urzędowych, a instytucje UE mają obowiązek udzielić odpowiedzi w tym samym języku. Unijne akty prawne, a także ich streszczenia dostępne są dla obywateli we wszystkich językach urzędowych Unii.

O ile na co dzień urzędnicy instytucji europejskich jako językami roboczymi najczęściej posługują się angielskim, francuskim i niemieckim, to oficjalnych języków jest w Unii Europejskiej znacznie więcej.

Języki urzędowe UE są zapisywane w 3 alfabetach: łacina, cyrylica i greka. Każdy z nich jest językiem urzędowym w co najmniej jednym kraju UE. Niektóre języki, takie jak francuski, niemiecki i holenderski, są językami państwowymi w więcej niż jednym kraju. Mimo Brexitu, angielski jest nadal językiem urzędowym UE. Jest on jednym z języków urzędowych w Irlandii i na Malcie, a poza tym jest najczęściej używanym w UE językiem obcym!

Języki oficjalne UE to: angielski, bułgarski, chorwacki, czeski, duński, estoński, fiński, francuski, grecki, hiszpański, irlandzki, litewski, łotewski, maltański, niderlandzki, niemiecki, polski, portugalski, rumuński, słowacki, słoweński, szwedzki, węgierski i włoski.

Warto zwrócić uwagę na to, iż wśród urzędowych języków na równych prawach znajdują się zarówno języki, którymi mówi duża liczba obywateli (np. niemiecki), ale także języki „małe”, lub zupełnie „malutkie” jak maltański.

Jak UE wspiera wielojęzyczność?

Erasmus+ 2021–2027 – sztandarowy program edukacyjny UE

W ramach programu Erasmus+ finansowane są działania w zakresie kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu w całej Europie. Około 9 % projektów współpracy w dziedzinie edukacji szkolnej koncentruje się na nauce języków obcych.

Dofinansowanie nauki języków w ramach funduszy spójności

Wiele kursów językowych dostępnych jest także w ramach funduszy europejskich dostępnych w krajach członkowskich, w tym także w Polsce.  Wsparcie językowe dotyczy zarówno osób pracujących, jak i bezrobotnych i poszukujących pracy, a także – oczywiście – uczniów szkół wszelkich typów. Znajomość języków pomaga w nauce, poszukiwaniu pracy, studiach (w tym także zagranicznych), współpracy biznesowej, a także ułatwia podróże i poznawanie Europy i jej współobywateli. Dlatego też szkolenia językowe uwzględniane są w projektach adresowanych dla różnych grup społecznych, począwszy od uczniów aż po seniorów.

Wolontariat – Europejski Korpus Solidarności

Pośrednio, w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności, który UE oferuje młodym ludziom możliwość zaangażowania się w działalność wolontariacką w różnych obszarach i krajach. Oczywiście, zazwyczaj wiąże się to z używaniem języków obcych i program oferuje możliwość skorzystania ze wsparcia językowego online.

UE promuje również wielojęzyczność poprzez następujące programy:

• W programie „Horyzont Europa” – finansuje się badania naukowe i innowacje, pomagając w opracowywaniu najnowocześniejszych technologii językowych, w tym dużych modeli językowych.
• W programie „Cyfrowa Europa” – pomaga organizacjom publicznym i prywatnym w przyjmowaniu technologii językowych.
• W programie „Kreatywna Europa” – finansuje się tłumaczenie dzieł literackich, przyczyniając się do zachowania i promowania różnorodności językowej i kulturowej Europy.

Europejski Dzień Języków

Co roku, wraz z Radą Europy, UE świętuje Europejski Dzień Języków przypadający 26 września. Tegoroczny Europejski Dzień Języków odbywa się pod hasłem „Języki jednoczą”, które chyba najlepiej potwierdza, dlaczego dla i w Unii Europejskiej ważna jest znajomość języków obcych.  W okolicach tego dnia wiele instytucji organizuje językowe imprezy i konkursy. Zwłaszcza w szkołach jest to często wielkie święto języków, wiedzy o kulturze i tradycjach różnych krajów.

Więcej informacji tutaj.

Opracowano na podstawie serwisów internetowych instytucji europejskich.